Ten hiszpański archipelag u wybrzeży Afryki budzi sporo wątpliwości: czy to jeszcze Europa, czy już Afryka, oraz czy faktycznie da się tam uciec przed zimą o każdej porze roku. W praktyce łączy w sobie europejskie przepisy z prawie tropikalnym klimatem, co mocno ułatwia podróżowanie z Polski. Warto uporządkować: jak wygląda status polityczny i administracyjny, jakie dokumenty są potrzebne, a przede wszystkim – jaka naprawdę jest pogoda na Wyspach Kanaryjskich na poszczególnych wyspach i w różnych miesiącach. Dzięki temu łatwiej dobrać wyspę i termin do własnych planów, zamiast liczyć na ogólne hasło „wieczna wiosna”.
Czy Wyspy Kanaryjskie to Europa czy Afryka?
Pod względem położenia geograficznego archipelag leży przy północno-zachodnim wybrzeżu Afryki, mniej więcej na wysokości Maroka i Sahary Zachodniej. Do kontynentalnej części Hiszpanii jest stąd ponad 1500 km, a do afrykańskiego lądu zaledwie około 100 km. Na mapie wygląda to więc zdecydowanie „afrykańsko”.
Administracyjnie sytuacja jest już zupełnie inna. Wyspy Kanaryjskie są jednym z 17 wspólnot autonomicznych Hiszpanii, z własnym parlamentem i rządem regionalnym, ale w pełni wchodzą w skład państwa hiszpańskiego. To oznacza, że obowiązuje tu prawo Unii Europejskiej, działają unijne programy i fundusze, a obywatele UE korzystają z pełni praw – dokładnie tak jak w innych regionach Hiszpanii.
Warto jednak wiedzieć o kilku wyjątkach, które czasem potrafią zaskoczyć turystów szukających informacji „czy to Europa” bardziej w kontekście praktycznym niż na mapie.
Status w UE, Schengen i podatki
Pod względem prawnym Wyspy Kanaryjskie są jednocześnie w Unii Europejskiej, w strefie Schengen i poza unijną strefą podatku VAT. Brzmi skomplikowanie, w praktyce wpływa głównie na zakupy i niektóre formalności.
UE i strefa Schengen – jak to działa dla turystów?
Archipelag leży poza Europą kontynentalną, ale jest integralną częścią Unii Europejskiej. Obywatele Polski oraz innych krajów UE mogą tam podróżować na podstawie ważnego dowodu osobistego. Paszport wystarczy zostawić w domu, chyba że planowany jest np. dalszy rejs poza UE.
Wyspy Kanaryjskie są również w strefie Schengen. Lot z Polski traktowany jest jak wewnętrzny lot Schengen – bez odprawy paszportowej po przylocie. Zdarza się kontrola dokumentów przy wejściu do samolotu, ale odbywa się to podobnie jak przy locie do Madrytu czy Barcelony.
Na miejscu obowiązuje euro, nie ma konieczności wymiany waluty na lokalną. Działają europejskie regulacje telekomunikacyjne – roaming w większości ofert jest taki sam jak w reszcie UE (warto mimo wszystko sprawdzić konkretną taryfę u operatora).
Strefa VAT i zakupy na Kanarach
Wyspy Kanaryjskie formalnie nie należą do unijnego obszaru VAT, mają własny system podatkowy oparty m.in. na IGIC – lokalnym odpowiedniku VAT, najczęściej niższym od stawek kontynentalnej Hiszpanii. Z punktu widzenia turysty oznacza to zazwyczaj trochę niższe ceny niektórych produktów, np. alkoholu, perfum czy elektroniki.
Przy powrotach do innych krajów UE zdarzają się kontrole wartości przewożonych towarów, bo w świetle przepisów niektóre zakupy są traktowane podobnie jak przy wjeździe spoza strefy VAT. Dobrze jest więc zachować umiar w zakupach „duty free” oraz sprawdzić aktualne limity przewozu np. alkoholu czy papierosów.
Na mapie – Afryka, w dokumentach – pełnoprawna część Hiszpanii i Unii Europejskiej, ale z własnym systemem podatkowym i wyłączonym VAT.
Położenie a klimat: skąd ta „wieczna wiosna”?
Wyspy Kanaryjskie leżą w pobliżu Zwrotnika Raka, blisko strefy zwrotnikowej, ale ich klimat mocno łagodzą chłodne prądy morskie oraz pasaty – stałe wiatry wiejące z północnego wschodu. Do tego dochodzi zróżnicowana rzeźba terenu: wysokie góry zatrzymują chmury, tworzą lokalne mikroklimaty i sprawiają, że w obrębie jednej wyspy w tym samym czasie można mieć plażową pogodę i chłodny, mglisty las.
W praktyce daje to coś, co zwykle nazywa się „wieczną wiosną”: średnie temperatury w dzień wahają się najczęściej między 18–28°C przez cały rok. Zimą bliżej dolnej granicy, latem – górnej, ale na tle Europy kontynentalnej różnice między porami roku są małe.
Pogoda na Wyspach Kanaryjskich w ciągu roku
W skali całego archipelagu zima jest łagodna, a lato nieprzesadnie upalne. Różnice między poszczególnymi wyspami są jednak istotne – inaczej wygląda styczeń na Teneryfie, a inaczej na Lanzarote.
Temperatury i sezonowość
Z grubsza można przyjąć taki roczny obraz pogody:
- Grudzień–luty: 18–22°C w ciągu dnia, noce chłodniejsze (12–16°C). Na południu Gran Canarii czy Teneryfy często 22–24°C i sporo słońca.
- Marzec–maj: 20–25°C, dużo słońca, roślinność w pełni, bardzo komfortowo do zwiedzania i lekkich trekkingów.
- Czerwiec–sierpień: 25–30°C, ale przy oceanie i wietrze odczuwalnie przyjemniej niż na południu Hiszpanii. W górach chłodniej.
- Wrzesień–listopad: 23–28°C, ciepła woda w oceanie, często najlepszy okres do kąpieli.
Deszcz pojawia się głównie między listopadem a marcem, przy czym bardziej deszczowe są północne stoki wysp górzystych (np. północ Teneryfy czy Gran Canarii) niż suche południe.
Temperatura wody w oceanie
Atlantyk wokół wysp jest zaskakująco chłodny jak na tę szerokość geograficzną. Zwykle temperatury mieszczą się w przedziale 18–23°C. Najchłodniej jest w lutym–marcu, najcieplej od września do listopada. Dla wielu osób komfortowe kąpiele są możliwe praktycznie cały rok, choć zimą woda bywa „orzeźwiająca”, zwłaszcza przy wietrze.
Różnice pogodowe między wyspami
Na pytanie o pogodę nie da się odpowiedzieć jednym zdaniem „na Kanarach jest tak i tak”, bo każda z głównych wysp ma inny charakter. Wybierając kierunek dobrze znać te różnice, zamiast sugerować się tylko ceną biletu.
Teneryfa i Gran Canaria – klasyczna „wieczna wiosna”
Teneryfa i Gran Canaria to najbardziej zróżnicowane wyspy pod względem klimatu. Wysokie góry (Teide na Teneryfie ma ponad 3700 m n.p.m.) dzielą je na wilgotną, często bardziej pochmurną północ i suche, słoneczne południe.
Na południu obu wysp zimą często notuje się 22–25°C w dzień, dużo słońca i niewielkie opady. Stąd tak wielka popularność okolic Costa Adeje, Playa de las Américas czy Maspalomas jako zimowych „kurortów słońca”. Północ w tym samym czasie potrafi być chłodniejsza o kilka stopni, z większą szansą na chmury i mżawki, ale za to bardziej zielona i ciekawsza krajobrazowo.
Latem południe bywa gorące, ale rzadko osiąga ekstremalne wartości znane z południowej Hiszpanii czy Grecji. Pasatowy wiatr i bliskość oceanu schładzają powietrze, choć w czasie zjawiska calima temperatury mogą skokowo rosnąć. W górach przez cały rok trzeba liczyć się z dużo niższą temperaturą – na wulkanie Teide zimą leży śnieg, podczas gdy nad oceanem jest plażowa pogoda.
Lanzarote i Fuerteventura – sucho, wietrznie, więcej słońca
Lanzarote i Fuerteventura leżą bliżej Afryki kontynentalnej i są wyraźnie bardziej suche. Deszczu jest tu mniej, chmur również, co przekłada się na sporą liczbę godzin słonecznych w ciągu roku. Krajobrazy są bardziej pustynne, a zieleń pojawia się głównie w oazach i sztucznie nawadnianych ogrodach.
Temperaturowo te wyspy są bardzo zbliżone do Teneryfy i Gran Canarii, ale subiektywne odczucie pogody potrafi być inne z dwóch powodów: wiatr i ekspozycja. Fuerteventura znana jest jako raj dla kite- i windsurferów – silny wiatr jest tu normą, zwłaszcza latem. Na plaży przy 27°C może być przyjemnie, ale po zejściu z wody, przy mokrym stroju i podmuchach, robi się wyraźnie chłodniej.
Lanzarote, choć nieco mniej wietrzna, też ma swój „surowy” charakter – mało drzew, dużo skalistych i wulkanicznych krajobrazów, bardzo mało deszczu. Dla osób szukających gwarantowanego słońca zimą to duży plus, ale warto zabrać coś od wiatru nawet przy pozornie wysokich temperaturach.
La Palma, La Gomera, El Hierro – wilgotniejsze i bardziej „dzikie”
Te mniejsze wyspy na zachodzie archipelagu są bardziej górzyste i wilgotne. Chmury częściej zatrzymują się na ich stokach, dając spektakularną roślinność – lasy wawrzynowe, tarasowe pola, soczystą zieleń. Temperatury są tu zwykle o 1–3°C niższe niż na suchym południu Teneryfy, ale nadal bardzo łagodne w skali europejskiej zimy.
W praktyce lepiej sprawdzają się jako kierunek na trekking, obserwację gwiazd czy spokojniejsze zwiedzanie niż typowo plażowy urlop all inclusive. Słońca nie brakuje, ale zachmurzenie bywa większe, szczególnie zimą i wiosną.
Na południu Teneryfy lub Gran Canarii zimą często jest pełne słońce i ponad 22°C, podczas gdy w tym samym czasie na La Palmie może padać, a w górach leżeć śnieg – i wszystko to w jednym archipelagu.
Wiatry, calima i inne „niespodzianki” pogodowe
Poza temperaturą i słońcem na odczucie pogody na Wyspach Kanaryjskich wpływają też zjawiska, o których rzadko wspomina się w katalogach biur podróży.
- Pasaty – stałe wiatry z północnego wschodu, które chłodzą latem i niosą wilgoć. Dzięki nim temperatura jest znośna nawet w najcieplejsze miesiące.
- Calima – napływ bardzo ciepłego, suchego powietrza z Sahary, często z pyłem w atmosferze. Temperatura potrafi skoczyć o kilka–kilkanaście stopni, a widoczność spada.
- Mikroklimaty – różnice pogodowe potrafią być ogromne nawet na dystansie kilkunastu kilometrów. Jedna dolina w pełnym słońcu, sąsiednia w chmurze – norma na Teneryfie czy Gran Canarii.
Calima pojawia się nieregularnie, kilka–kilkanaście razy w roku, częściej zimą i wiosną. Powietrze jest wtedy bardziej suche, niebo przybiera mleczny kolor, a alergicy i osoby z problemami oddechowymi mogą odczuwać dyskomfort. Zjawisko zwykle trwa od kilkunastu godzin do kilku dni.
Kiedy lecieć na Wyspy Kanaryjskie a kiedy odpuścić?
Ze względu na łagodny klimat nie ma wyraźnie złego miesiąca na wyjazd, ale są okresy lepsze pod różne aktywności.
- Zima (grudzień–luty) – świetna na ucieczkę od polskiego chłodu, szczególnie południe Gran Canarii, Teneryfy, Lanzarote i Fuerteventury. Więcej szans na deszcz na północnych stokach i mniejszych, górzystych wyspach.
- Wiosna (marzec–maj) – bardzo dobra na trekking, zwiedzanie i miks plaży z aktywnością. Roślinność jest wtedy najładniejsza, temperatury umiarkowane.
- Lato (czerwiec–sierpień) – dobre na surf i sportowe wyjazdy, mniej przyjemne dla osób źle znoszących upały, choć i tak łagodniejsze niż w wielu śródziemnomorskich kurortach.
- Jesień (wrzesień–listopad) – dla wielu idealny kompromis: ciepły ocean, stabilna pogoda, trochę mniej turystów (poza długimi weekendami).
W praktyce najbardziej oblegane są okresy świąteczne, ferie zimowe oraz wakacje szkolne. Jeżeli priorytetem jest spokojniejsza atmosfera i rozsądne ceny, warto celować w marzec–maj lub październik–listopad.
Podsumowanie: Europa z klimatem blisko tropików
Wyspy Kanaryjskie to ciekawy przypadek miejsca, które formalnie jest częścią Europy – z euro, przepisami UE i swobodą podróżowania z Polski – a jednocześnie geograficznie i klimatycznie ciąży w stronę Afryki. Dzięki temu dają możliwość złapania ciepła w środku zimy bez konieczności lotu przez pół świata i bez wizowych formalności.
Na poziomie planowania podróży ważne jest, by nie traktować archipelagu jako jednego, jednolitego miejsca. Pogoda na suchych, wietrznych wyspach wschodnich różni się od tej na górzystych, zielonych wyspach zachodnich, a północ Teneryfy ma zupełnie inny charakter niż jej resortowe południe. Świadomy wybór wyspy oraz terminu zwykle przekłada się na to, że hasło „wieczna wiosna” przestaje być reklamowym sloganem, a staje się dość trafnym opisem tego, czego można się tam spodziewać.