Najłatwiej przeoczyć nie sam monument, lecz fakt, że pod podobną nazwą występuje kilka różnych upamiętnień w Polsce. Przy ustalaniu, gdzie znajduje się pomnik Rzezi Wołyńskiej, najważniejsze jest więc rozróżnienie monumentalnej realizacji Andrzeja Pityńskiego od pomników w Warszawie czy innych miastach. Pomnik w Domostawie stoi na północy województwa podkarpackiego, w pobliżu drogi ekspresowej S19, między rejonem Janowa Lubelskiego a Niskiem. To cel, do którego najlepiej dojechać samochodem, ale nie należy traktować go jak obiektu dostępnego bezpośrednio z dowolnej jezdni ekspresówki.
Gdzie jest pomnik rzezi wołyńskiej i jak trafić do właściwego miejsca?
Pomnik Rzeź Wołyńska w Domostawie – monumentalna kompozycja Andrzeja Pityńskiego
Charakterystyczny orzeł i krzyż pozwalają rozpoznać realizację, której dotyczą najczęstsze pytania o lokalizację tego pomnika. Dzieło Andrzeja Pityńskiego odsłonięto w 2024 roku w Domostawie, w gminie Jarocin, w powiecie niżańskim. Wyszukiwanie samego hasła „pomnik wołyński” jest zbyt mało precyzyjne: może skierować do zupełnie innego miasta. W nawigacji najlepiej podać nazwę monumentu wraz z miejscowością, a przed rozpoczęciem jazdy sprawdzić, czy wskazany punkt rzeczywiście znajduje się na Podkarpaciu.
Kompozycja upamiętnia ofiary zbrodni dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów na polskiej ludności Wołynia i Małopolski Wschodniej. Nie jest to neutralna wizualnie rzeźba: zawiera drastyczne przedstawienia przemocy, również wobec dzieci. Przy wyjeździe rodzinnym decyzję o podejściu pod monument warto podjąć przed przyjazdem, a nie dopiero po zobaczeniu szczegółów z bliska. Najpierw dobrze objąć wzrokiem całość z większego dystansu, następnie przeczytać inskrypcje i dopiero później oglądać poszczególne elementy.
Na spokojną wizytę wystarcza zwykle około pół godziny, dłużej podczas składania kwiatów lub udziału w uroczystościach. Teren ma charakter miejsca pamięci, nie parku rozrywki ani punktu do efektownych sesji fotograficznych. Po deszczu przydaje się obuwie, któremu nie zaszkodzi wilgoć; przy dojściu należy korzystać z wyznaczonych ciągów, zamiast skracać drogę przez pobocza.
Andrzej Pityński był również autorem Pomnika Katyńskiego w Jersey City w Stanach Zjednoczonych.
Najważniejsza zasada dojazdu: bliskość S19 nie oznacza możliwości zatrzymania się przy pomniku na pasie awaryjnym. Z ekspresówki należy zjechać legalnym zjazdem, a ostatni odcinek pokonać drogami wskazanymi przez nawigację i oznakowanie lokalne. Przed wyjazdem warto obejrzeć przebieg końcówki trasy na mapie, szczególnie przy podróży od strony przeciwnej jezdni. Punkt przy trasie szybkiego ruchu może wyglądać na odległy o kilkaset metrów, a wymagać wyraźnie dłuższego objazdu.
Ulanów – rynek miasta, którego historia prowadzi na rzekę
Po wizycie przy pomniku naturalnym kierunkiem dalszej podróży jest Ulanów, związany z flisactwem i położony przy ujściu Tanwi do Sanu. Rynek daje wygodny punkt rozpoczęcia spaceru: pozwala zostawić samochód w legalnym miejscu i przejść dalej pieszo, bez przestawiania auta między sąsiednimi obiektami. Nie należy jednak oczekiwać rozległej starówki z ciągiem reprezentacyjnych kamienic. Najwięcej sensu ma tu spacer łączący układ małego miasta, drewniane kościoły i nadrzeczny krajobraz.
Nieoczywisty jest sam charakter dawnych zajęć mieszkańców. Flisactwo nie oznaczało wyłącznie kierowania tratwą: wymagało znajomości nurtu, mielizn, poziomu wody i organizacji wielotygodniowej podróży. Tradycje flisackie Ulanowa należą do szerszego dziedzictwa flisactwa wpisanego na listę UNESCO. Warto patrzeć na miasto jako na dawne zaplecze transportu rzecznego, a nie tylko przystanek z niewielkim rynkiem.
Na spacer po centrum i dojście w stronę rzek najlepiej zostawić część popołudnia. Brzegi nie są wszędzie urządzonym bulwarem, dlatego po intensywnych opadach rozsądniej pozostać na utwardzonych dojściach. Dwa drewniane kościoły opisane dalej pozwalają ułożyć konkretną trasę bez szukania przypadkowych atrakcji.
Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej w Janowie Lubelskim – ślad dawnej obecności dominikanów
O historii Janowa Lubelskiego więcej niż krótki obchód rynku mówi zespół podominikański z sanktuarium Matki Bożej Łaskawej. Początki miejscowego kultu maryjnego wiążą się z przekazami o objawieniach z XVII wieku, a rozwój ośrodka pielgrzymkowego wpłynął na znaczenie miasta. To dobry przystanek przy dojeździe do Domostawy od północy, zwłaszcza gdy podróż ma obejmować również Lasy Janowskie.
Najważniejszym elementem wnętrza jest czczony obraz Matki Bożej. Warto jednak zwrócić uwagę także na całość wystroju: układ ołtarzy pokazuje, że nie powstał tu jedynie kościół parafialny obsługujący sąsiednie ulice, lecz miejsce o wyraźnej funkcji pielgrzymkowej. Oglądanie zabytku należy oddzielić od uczestniczenia w nabożeństwie. Podczas liturgii nie ma dobrych warunków do przechodzenia między ołtarzami ani fotografowania detali.
Na sam kościół i otoczenie wystarcza spokojny, niezbyt długi postój; osobną część dnia warto przeznaczyć na las, zamiast próbować połączyć oba miejsca kilkuminutowymi wizytami. Przed wejściem do wnętrza najlepiej sprawdzić informacje przy świątyni, a zwiedzanie podporządkować jej funkcji religijnej.
Lasy Janowskie – teren na spacer, nie jedna atrakcja przy parkingu
Zapach sosnowej ściółki i płaskie leśne drogi potrafią zachęcić do wejścia znacznie głębiej, niż wynikało z początkowego planu. Lasy Janowskie są jednak rozległym kompleksem, a nie parkiem z jednym wejściem i krótką pętlą obok samochodu. Przed przyjazdem trzeba wybrać konkretny cel: trasę przyrodniczą albo miejsce historyczne. Próba zobaczenia „całych lasów” po odwiedzeniu Domostawy kończy się zwykle głównie jazdą autem.
W krajobrazie istotne są nie tylko bory sosnowe, ale również podmokłe obniżenia, torfowiska i stawy. To właśnie zmienność siedlisk sprawia, że odcinki położone blisko siebie mogą wyglądać zupełnie inaczej. Szeroka, sucha droga nie oznacza, że następna ścieżka również będzie łatwa do przejścia. Zwykłe miejskie buty sprawdzają się gorzej po dłuższych opadach, a latem na wilgotnych fragmentach dokuczają komary.
Na pierwszy kontakt najlepiej wybrać jedną oznakowaną trasę i pozostawić zapas czasu na powrót przed zmrokiem. Zasięg telefonu nie powinien być jedynym zabezpieczeniem orientacji; mapę dobrze mieć zapisaną także do użytku bez internetu. Dwa odrębne cele w tym kompleksie to Porytowe Wzgórze i rezerwat Imielty Ług.
Mniej oczywiste przystanki między Sanem a Lasami Janowskimi
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Barbary w Ulanowie – patronka związana z pracą na wodzie
Wezwanie św. Barbary nabiera tu dodatkowego znaczenia: święta była czczona nie tylko przez górników, ale także przez ludzi pracujących na wodzie. Drewniany kościół parafialny w Ulanowie pozwala połączyć lokalną architekturę sakralną z historią flisaków bez dopisywania do niej legend. Świątynia pochodzi z XVII wieku i jest jednym z najważniejszych zabytków miasta.
Podczas oglądania warto porównać skalę budynku z otoczeniem. Nie jest to wielkomiejska reprezentacyjna budowla, lecz kościół społeczności, której praca prowadziła daleko poza miejsce zamieszkania. Najwięcej daje wejście do wnętrza, jeśli jest dostępne poza nabożeństwem; sama fotografia elewacji nie pokazuje różnicy między skromniejszą bryłą a wyposażeniem świątyni. Dostępu nie należy zakładać automatycznie, zwłaszcza przy przyjeździe w przypadkowej porze dnia.
Kościół najlepiej włączyć do spaceru po centrum, zamiast przyjeżdżać do niego osobno. Przy zamkniętych drzwiach pozostaje obejrzenie bryły z ogólnodostępnego otoczenia i przejście do drugiego drewnianego zabytku Ulanowa.
Kościół Świętej Trójcy w Ulanowie – drugi drewniany zabytek, którego łatwo nie uwzględnić
Przy krótkim postoju w Ulanowie łatwo zakończyć zwiedzanie na kościele parafialnym i pominąć świątynię Świętej Trójcy. Tymczasem właśnie zestawienie obu budynków pokazuje, że drewniana architektura miasta nie ogranicza się do jednego obiektu. Kościół Świętej Trójcy znajduje się na cmentarzu i pochodzi z końca XVII wieku.
Jego cmentarna lokalizacja zmienia sposób zwiedzania. Nie jest to teren na głośną przerwę obiadową ani swobodne fotografowanie osób odwiedzających groby. Warto zwrócić uwagę na proporcje bryły i sposób, w jaki niewielka świątynia funkcjonuje wśród nagrobków. To inne doświadczenie niż oglądanie kościoła przy ruchliwej ulicy: szczegóły architektury odczytuje się tutaj z bliższej odległości, podczas powolnego obejścia.
Na wnętrze nie należy nastawiać całej wizyty, ponieważ możliwość wejścia zależy od dostępności obiektu. Nawet bez niego przystanek ma sens jako uzupełnienie spaceru po Ulanowie. Na cmentarzu pierwszeństwo mają osoby uczestniczące w pogrzebie lub odwiedzające bliskich; w takich okolicznościach oglądanie kościoła lepiej odłożyć.
Ulanów otrzymał prawa miejskie w 1616 roku, a jego nazwa wiąże się z rodem Ulińskich.
Plac Wolności w Nisku – miejska przerwa zamiast kolejnego leśnego postoju
Na posiłek, zakupy potrzebne w dalszej drodze i krótki spacer wygodniejszym zapleczem niż okolice samego pomnika jest Nisko. Plac Wolności porządkuje taką przerwę: zamiast szukać przypadkowego miejsca przy trasie, można skierować się do centrum i załatwić kilka spraw podczas jednego postoju. Nie jest to jednak rozległa zabytkowa starówka, więc na sam plac nie trzeba przeznaczać osobnej połowy dnia.
Historycznym tropem wartym zauważenia jest postać Oliviera Rességuiera, związanego z rozwojem Niska. Pomnik upamiętniający go w centrum przypomina o okresie, gdy na kształt miejscowości wpływała działalność właścicieli majątku. To konkretniejszy punkt zaczepienia niż samo oglądanie otaczającej zabudowy i dobry powód, by przeczytać napis na cokole.
Nisko sprawdza się szczególnie jako przystanek przed powrotem na główną trasę. Samochód należy zostawić na oznaczonym miejscu, a nie przy pierwszym wolnym fragmencie chodnika; po centrum wygodniej poruszać się pieszo niż kilkakrotnie zmieniać parking.
Porytowe Wzgórze – miejsce bitwy ukryte w leśnym krajobrazie
W czerwcu 1944 roku w rejonie Porytowego Wzgórza doszło do jednej z największych bitew partyzanckich na ziemiach polskich podczas II wojny światowej. Dziś miejsce pamięci obejmuje pomnik i cmentarz, ale otaczający las utrudnia intuicyjne wyobrażenie sobie skali walk. Przed oglądaniem upamiętnień warto przeczytać informacje historyczne na miejscu, zamiast traktować teren jedynie jako kolejną polanę z monumentem.
Pomnik zaprojektował Bronisław Chromy. Jego ekspresyjna forma różni się od tradycyjnego obelisku, dlatego dobrze obejść kompozycję z różnych stron i dopiero później przejść ku grobom. Nie należy przy tym utożsamiać historii tego miejsca z wydarzeniami upamiętnionymi w Domostawie: to dwa odrębne zagadnienia, połączone trasą podróży, a nie jedną opowieścią historyczną.
Najrozsądniej przyjechać tu z zapasem dziennego światła, ponieważ po obejrzeniu pomnika pozostaje jeszcze dojście przez teren leśny. Piknik lepiej urządzić poza bezpośrednim otoczeniem cmentarza. Ten przystanek pasuje do dnia poświęconego historii, natomiast przy krótkiej podróży tranzytowej oznacza dodatkowy zjazd z głównej trasy.
Rezerwat Imielty Ług – torfowisko zamiast kolejnego sosnowego boru
Dla osób szukających odmiany po miejscach pamięci ciekawszy od następnego miejskiego postoju będzie Imielty Ług. Rezerwat chroni krajobraz torfowiskowy i wodny, wyraźnie odmienny od suchszych fragmentów Lasów Janowskich. Nie chodzi tu o zdobycie wysokości ani szeroką panoramę, lecz o obserwowanie przejścia między lasem, mokradłami i otwartą wodą.
Nieoczywistym szczegółem jest obecność stawów noszących nazwy Imielty Ług i Radełko. Pokazują one, że miejscowy krajobraz nie jest jednolitą, nieprzerwaną powierzchnią lasu. Przydaje się lornetka, zwłaszcza do obserwacji ptaków bez podchodzenia do brzegu. Cisza ma tu praktyczne znaczenie: głośna rozmowa ogranicza szansę zauważenia zwierząt, zanim zdążą się oddalić.
Nie schodzi się z udostępnionej trasy, również wtedy, gdy otwarty fragment torfowiska wygląda na suchy. Przed wyjazdem należy sprawdzić aktualny przebieg dopuszczonych dojść i zasady ochrony rezerwatu. Na ten cel lepiej przeznaczyć osobny blok czasu niż dodawać go po zmroku do powrotu z Domostawy.
Co zjeść po drodze, bez szukania restauracji przy samym pomniku
Domostawę lepiej traktować jako miejsce wizyty, a nie pewny punkt obiadowy. Większy wybór zaplecza daje postój w Janowie Lubelskim, Nisku albo Ulanowie. Na pograniczu Podkarpacia i Lubelszczyzny sensownie wypada prosta kuchnia oparta na kaszy, ziemniakach, kapuście i mące. Przy wyborze lokalu ważniejsza od długiej listy „regionalnych specjałów” jest krótka, jasno opisana karta i informacja, które dania rzeczywiście przygotowuje się danego dnia.
Pierogi z kaszą gryczaną i twarogiem – sycący obiad przed spacerem
Połączenie kaszy gryczanej z twarogiem jest charakterystyczne dla kuchni wschodniej Polski, choć nie każda restauracja w okolicy ma takie pierogi w stałej karcie. Farsz powinien mieć wyczuwalną strukturę kaszy, a nie przypominać jednolitej masy. Przed zamówieniem warto ustalić sposób podania: okrasa ze skwarków sprawia, że pozornie bezmięsne danie nie jest wegetariańskie. Do dalszej jazdy wygodniejsza będzie zwykła porcja niż rozbudowany zestaw z kilkoma ciężkimi dodatkami.

Proziaki – podkarpackie placki na sodzie
Proziaki przygotowuje się z ciasta spulchnianego sodą, tradycyjnie pieczonego na blasze. Nazwa pochodzi od regionalnego określenia sody, czyli prozy. Najlepiej wypadają podane ciepłe, z masłem, twarogiem albo wytrawnym dodatkiem. To propozycja regionalna, nie gwarantowana pozycja w każdym lokalu północnego Podkarpacia. Przy zamawianiu dobrze sprawdzić, czy chodzi o niewielką przekąskę, czy pełne danie z dodatkami – pod tą samą nazwą mogą kryć się bardzo różne porcje.

Kasza gryczana powstaje z nasion gryki, która botanicznie nie należy do zbóż.
Dojazd, pora wizyty i błędy, które niepotrzebnie wydłużają podróż
Samochód jest najpraktyczniejszy, szczególnie przy łączeniu monumentu z Ulanowem lub Lasami Janowskimi. Główną osią dojazdu w regionie jest S19. Od południa naturalnym kierunkiem jest rejon Niska, od północy – Janowa Lubelskiego. Nie warto wpisywać wyłącznie nazwy gminy: Jarocinów jest w Polsce więcej, a samo centrum gminy nie jest celem tej wizyty.
Podróż koleją można oprzeć na dojeździe do Niska, lecz nie rozwiązuje to ostatniego odcinka do pomnika. Powrót trzeba ustalić wcześniej: dojście poboczem drogi przelotowej nie jest rozsądnym zamiennikiem brakującego połączenia. Przy planowaniu autobusu należy sprawdzić nie tylko nazwę przystanku, ale również rzeczywistą trasę pieszego dojścia od niego. Bilet kolejowy lub autobusowy nie obejmuje automatycznie dalszego transportu lokalnego; przy jednorazowym wyjeździe najważniejsza jest zgodność przesiadek, a nie zakup biletu okresowego.
Najwięcej spokoju daje dzień bez zapowiedzianych uroczystości. Szczególnie przed przyjazdem w okolicy 11 lipca, rocznicy kulminacji mordów na Wołyniu, warto sprawdzić program obchodów oraz informacje organizatora dotyczące dojazdu i parkowania. Zwykła wizyta a udział w wydarzeniu wymagają innego zapasu czasu. Dostępności toalet, miejsc siedzących i usług przy samym monumencie nie należy przyjmować za pewnik.
Wiosna i wczesna jesień są wygodne do połączenia pomnika ze spacerem, natomiast przy listopadowym wyjeździe głównym ograniczeniem jest krótki dzień. Otwarte otoczenie monumentu może być wietrzne, a w lesie zmrok odczuwa się wcześniej niż przy drodze. Termos i warstwa chroniąca przed wiatrem mają wtedy większą wartość niż dodanie kolejnego punktu do planu.
Na zwykły wyjazd samochodowy przydaje się niewielki plecak z wodą, prostym prowiantem i złożoną kurtką przeciwdeszczową. Mapa zapisana w telefonie oraz papierowa notatka z nazwami miejsc pozwalają ograniczyć szukanie celu podczas jazdy.

Najczęstsze błędy dają się sprowadzić do kilku konkretnych decyzji:
- Wybranie w nawigacji pierwszego wyniku bez sprawdzenia miejscowości.
- Założenie, że pomnik przy ekspresówce musi mieć bezpośredni wjazd z obu kierunków.
- Przyjazd z małymi dziećmi bez wcześniejszego uwzględnienia drastycznej formy monumentu.
- Dodanie kilku leśnych celów do krótkiego postoju tranzytowego.
- Potraktowanie cmentarzy i miejsc pamięci jak zwykłych terenów rekreacyjnych.
Jak połączyć wizytę z dalszą drogą
Jeden dzień wystarczy na pomnik i jeden spójny kierunek dalszego zwiedzania. Łączenie wszystkich opisanych miejsc wymagałoby pośpiechu, a przy tej tematyce szczególnie źle sprawdza się oglądanie kolejnych upamiętnień wyłącznie zza szyby samochodu. Rozsądne są trzy układy podróży:
- Domostawa i Ulanów: po monumencie spacer po rynku oraz obejrzenie obu drewnianych kościołów. To propozycja łącząca historię z niewielkim miastem i krajobrazem rzecznym.
- Domostawa i Janów Lubelski: sanktuarium, przerwa obiadowa i jeden wybrany cel w Lasach Janowskich. Porytowe Wzgórze odpowiada zainteresowaniom historycznym, a Imielty Ług – przyrodniczym.
- Domostawa i Nisko: najprostsze połączenie przy podróży tranzytowej, z posiłkiem oraz krótkim spacerem po placu Wolności.
Przy podróży z noclegiem najlepiej rozdzielić Ulanów i leśne trasy na osobne dni; pozwala to uniknąć wracania po lokalnych drogach wyłącznie po to, by zdążyć do kolejnego punktu przed zmrokiem.
