Majorka – co zobaczyć poza popularnymi kurortami?

Według tradycji król Jaume I Zdobywca w sztormie na morzu ślubował Matce Bożej kościół, jeśli flota dopłynie cało do brzegów Majorki. Tak miała się zacząć katedra w Palmie, której budowę rozpoczęto w 1229 roku, po zdobyciu wyspy. Wyspa, do której ta flota dotarła, kojarzy się dziś głównie z pasem hoteli wokół zatok. Odpowiedź na pytanie, co zobaczyć na Majorce poza kurortami, leży jednak w paśmie Serra de Tramuntana. Kilkadziesiąt minut jazdy od plaż zaczynają się tam kamienne wsie, klasztory na szczytach i drogi, z których morze widać z wysokości kilkuset metrów. Kto zna kolejność i pory dnia, omija największe tłumy, a wyspa pokazuje wtedy zupełnie inną twarz.

Majorka: co zobaczyć w pierwszej kolejności

La Seu w Palmie – baldachim Gaudíego i ceramiczna kaplica Barcelóa

Poranne światło wpada przez rozety do wnętrza La Seu (Katedry) i kładzie na posadzce kolorowe plamy, a nawa na smukłych filarach wydaje się wyższa, niż sugeruje bryła z zewnątrz. Budowę rozpoczęto w 1229 roku, w stylu gotyku katalońskiego, na miejscu dawnego meczetu. Największa rozeta, zwana Ull del Gòtic (Oko Gotyku), patrzy na wschód. Dlatego przed południem jej kolory są najmocniejsze, a po południu wnętrze wyraźnie blednie.

Katedra nosi ślad dwóch epok. Antoni Gaudí prowadził tu prace w latach 1904–1914. Jego dziełem jest baldachim nad ołtarzem, olbrzymia konstrukcja z lampami zawieszona w powietrzu jak korona. Przeniósł też chór ze środka nawy, dzięki czemu wnętrze otwiera się na całą długość. Ponad sto lat później dołożył się Miquel Barceló, artysta z Felanitx. Jego kaplica Najświętszego Sakramentu, ukończona w 2007 roku, jest pokryta ceramiczną rzeźbą przypominającą chropowatą jaskinię, a główną sceną jest cud rozmnożenia chleba i ryb. Warto stanąć blisko ściany: widać wtedy fakturę, która z daleka zlewa się w jeden brunatny kolor.

Całą bryłę najlepiej widać od strony morza, z promenady przy Parc de la Mar, gdzie katedra odbija się w sztucznym stawie. Tuż obok stoi pałac Almudaina, więc oba wnętrza łatwo połączyć w jednej rundzie.

Valldemossa – cela Chopina i święta nad drzwiami domów

Zimę 1838–1839 Fryderyk Chopin spędził w kartuzji w Valldemossie, razem z George Sand i jej dwojgiem dzieci. Sand opisała ten pobyt w książce „Zima na Majorce” (Un hiver à Majorque, 1842), niezbyt łaskawie wobec wyspiarzy. Chopin kończył tu Preludia op. 28. W Real Cartoixa (Królewskiej Kartuzji) pokazuje się cele z pamiątkami po parze, w tym fortepian. Latem w klasztorze zwykle odbywają się koncerty chopinowskie. Do kartuzji najlepiej wejść zaraz po otwarciu, bo zwiedzanie cel w kolejce z grupami autokarowymi odbiera sens temu miejscu.

Po grupach wieś pustoszeje, bo autokary odjeżdżają zwykle po południu. W późnych godzinach kamienne uliczki z doniczkami na schodach i bluszczem na fasadach można oglądać w złotym świetle, bez tłumu. Na wielu domach wiszą ceramiczne tabliczki z wizerunkiem świętej Katalony Thomàs. Rano w piekarniach sprzedaje się coca de patata: miękką drożdżową bułkę z ziemniaczanym ciastem, obsypaną cukrem pudrem. Po południu bywa już wyprzedana. Dalej Ma-10 prowadzi do Deià.

Katalina Thomàs, zakonnica z Valldemossy, urodziła się tu w 1531 roku i została kanonizowana w 1930 roku. Ceramiczne tabliczki z jej imieniem wiszą nad drzwiami wielu domów we wsi.

Sóller – drewniany pociąg z 1912 roku i tramwaj do portu

Do Sóller lepiej dojechać koleją niż samochodem. Linia Palma–Sóller, otwarta w 1912 roku, wspina się przez góry w kilkunastu tunelach, a drewniane wagony kołyszą się na zakrętach tak, że nie sposób zasnąć. Pociąg zatrzymuje się na krótko przy punkcie widokowym Mirador de Pujol d’en Banya. Pasażerowie wysiadają wtedy na peron, by obejrzeć góry i dolinę. Kto jedzie samochodem, traci ten odcinek, a w górach zyskuje tylko kłopot z zakrętami.

Dolina Sóller to zagłębie pomarańczy i cytryn, dlatego w miasteczku sok wyciska się na miejscu, a owoce sprzedaje się na kilogramy. Centralnym punktem jest Plaça de la Constitució (plac Konstytucji), przy którym stoi kościół Sant Bartomeu. Stąd do Port de Sóller kursuje drewniany tramwaj: stary skład, otwarte okna, przystanki w ogrodach i wzdłuż zatoki. Tramwaj kończy bieg w Port de Sóller, skąd łodzie odpływają do Sa Calobra.

Fasadę kościoła Sant Bartomeu w Sóller i budynek tutejszego banku zaprojektował Joan Rubió i Bellver, architekt współpracujący z Gaudím. Oba obiekty to przykłady katalońskiego modernizmu, bardzo rzadkiego w górskim miasteczku.

Północ: wąwozy, klify i latarnia

Sa Calobra i Torrent de Pareis – droga, która przechodzi sama pod sobą

W miejscu zwanym Nus de sa Corbata (Węzeł Krawata) droga do Sa Calobra robi niemal pełną pętlę i przechodzi pod własnym wiaduktem. Tak zaprojektował ją włoski inżynier Antonio Parietti, a po takiej zabawie z wysokością kierowca rozumie, dlaczego miejscowi nazywają ten odcinek jednym z najbardziej widowiskowych na wyspie. Zjazd zaczyna się z drogi Ma-10 i prowadzi serpentyną w dół do maleńkiego portu. Kto nie lubi wąskich zakrętów i autokarów mijających się tuż obok, powinien wybrać łódź z Port de Sóller.

Na dole wąski tunel w skale prowadzi na kamienistą plażę u ujścia Torrent de Pareis, wąwozu z pionowymi, wysokimi ścianami. Latem w południe plaża jest zatłoczona, bo łodzie i autokary przyjeżdżają niemal jednocześnie. Spokojniej jest przed dziesiątą lub późnym popołudniem, gdy tłum wraca do portu. Pełne przejście kanionu od strony Escorca to wyprawa dla osób z kondycją i obyciem ze skałą, a po deszczach potok się wzbiera i trasa staje się niebezpieczna. Spacer do wylotu wąwozu i z powrotem zajmuje niewiele czasu i nie wymaga przygotowania.

Cap de Formentor – Mirador des Colomer i latarnia na końcu świata

Ta trasa jest dla tych, którzy lubią drogę dla samej drogi. Zaczyna się w Port de Pollença i prowadzi wzdłuż wąskiego półwyspu, z klifami po obu stronach i wiatrem, który zagina sosny. Pierwszy duży przystanek to Mirador des Colomer, platforma na krawędzi urwiska, z której morze widać daleko w dole, a półwysep rozciąga się jak palec. Światło jest najlepsze rano i późnym popołudniem, gdy cień wydobywa skalne ściany.

Dalej droga przechodzi przez krótki tunel i kończy się przy latarni Far de Formentor, na samym końcu półwyspu. To miejsce wybierają na zachód słońca prawie wszyscy, więc najlepszy moment przypada poza sezonem lub na kilka godzin przed zachodem. Na drodze zdarzają się dzikie kozy, które nie ustępują autom, dlatego jazda wymaga cierpliwości. Droga powrotna mija zjazd do Platja de Formentor, plaży otoczonej sosnami, gdzie można się wykąpać przed powrotem do Pollença.

W górach i na ich skraju: miejsca poza trasą autokarów

Deià – cmentarz z widokiem na morze i grób Roberta Gravesa

Najlepszy widok w Deià jest przy kościele Sant Joan Baptista na szczycie wzgórza, a obok niego znajduje się cmentarz w Deià, ustawiony tarasami w stronę morza. Pochowano tu angielskiego poetę i pisarza Roberta Gravesa, autora „Ja, Klaudiusz”, który osiadł we wsi w 1929 roku i mieszkał tu aż do śmierci w 1985 roku. Jego grób jest skromny, bez przepychu, za to z widokiem na sad oliwny i wybrzeże, który trudno przebić.

Wieś jest ułożona na stoku jak amfiteatr, z beżowymi domami przylegającymi do siebie. Do Cala de Deià, małej kamienistej zatoczki z łodziami rybackimi, schodzi się stromą ścieżką lub zjeżdża wąską drogą, na której miejsc do zaparkowania jest mało. Latem lepiej więc iść pieszo z wsi niż szukać parkingu na dole.

„Biała Bogini” Gravesa, książka o mitologii i poezji, ukazała się w 1948 roku, a pisarz tworzył ją podczas lat spędzonych w Deià.

Santuari de Lluc – chór chłopców w niebieskich sutannach

Chłopcy w niebieskich sutannach, Els Blavets, to uczniowie szkoły przy klasztorze w Lluc, którzy śpiewają w bazylice. Występują w ciągu dnia przy okazji liturgii, dlatego przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny termin. Sanktuarium leży w sercu Tramuntany, wśród skał i lasów, w miejscu, które od wieków jest celem pielgrzymek. Co roku latem odbywa się piesza pielgrzymka z Palmy, zwana A Lluc a peu.

Wewnątrz bazyliki uwagę przyciąga figura Matki Boskiej zwanej La Moreneta (Śniadą), czczona jako patronka wyspy. Dojazd wymaga czasu, ale w tygodniu jest tu spokojnie, a plac przed klasztorem i drewniane ławki pod drzewami sprzyjają zwykłemu siedzeniu w ciszy. Dalej Ma-10 prowadzi na północ do Pollença.

Według jednej z legend figurę znalazł pasterz imieniem Lluc, a miejsce miało od niego wziąć swoją nazwę.

Castell d’Alaró – zamek, który broniło dwóch dowódców

W 1285 roku wojska Alfonsa III Aragońskiego najechały Majorkę, a Castell d’Alaró (zamek w Alaró) stał się jednym z ostatnich punktów oporu. Według tradycji obroną dowodzili Cabrit i Bassa, wierni królowi Jaume II Majorkańskiemu. Gdy w końcu zamek się poddał, obaj mieli zostać spaleni żywcem, a ich historia do dziś jest jedną z najbardziej znanych legend wyspy.

Od parkingu przy ostatnim odcinku drogi wchodzi się pieszo po kamiennej ścieżce, zwykle kilkadziesiąt minut. Na szczycie zachowały się mury obronne i kaplica Mare de Déu del Refugi (Matki Boskiej Schronienia). Z platformy przy murach widać równinę aż do zatoki Palmy. Po deszczu kamienna ścieżka jest śliska, więc zdecydowanie potrzebne jest stabilne obuwie.

Środek i południe wyspy

Santuari de Cura – Ramon Llull i widok na całą równinę

Ramon Llull, filozof i pisarz urodzony w Palmie około 1232 roku, wycofał się w latach siedemdziesiątych XIII wieku na wzgórze Puig de Randa. Według tradycji doznał tam olśnienia, z którego wyrosła jego Ars Magna. Dziś na szczycie stoi Santuari de Cura, sanktuarium z tarasem widokowym i skromną ekspozycją o Llullu.

Wąska droga prowadzi na szczyt z miejscowości Randa. Wzgórze wznosi się samotnie nad centralną równiną, zwaną Pla de Mallorca, więc widok sięga daleko, aż do morza. Najlepszy czas to późne popołudnie, gdy równina nabiera ciepłych barw, a szyby w zabudowaniach błyszczą w słońcu. Ostatni odcinek drogi jest wąski, dlatego z autokarami lepiej się tu nie mijać.

Salines d’Es Trenc – ręcznie zbierana sól przy dzikiej plaży

Na południu wyspy, przy plaży Es Trenc, leżą solne poletka, w których zbiera się flor de sal: cienką warstwę kryształów z powierzchni wody, zbieraną ręcznie. Latem, w sezonie zbiorów, białe pagórki soli piętrzą się na brzegu, a woda w basenach ma różne odcienie zależnie od zasolenia. Plaża Es Trenc jest wydmowa, z białym piaskiem i bez hoteli na brzegu, co na Majorce zdarza się rzadko.

Najlepsze światło jest późnym popołudniem, gdy cienie wydłużają się na solnych pagórkach. Flor de sal sprzedaje się w sklepach spożywczych na wyspie jako lokalną pamiątkę. Dalej na południowy wschód leży Cap de ses Salines z latarnią na najdalszym krańcu wyspy.

Jedzenie: co na Majorce naprawdę się je

Obiad jada się tu około drugiej po południu, a kolację po dziewiątej wieczorem. W dni robocze w południe wiele lokali oferuje menú del día, czyli zestaw dnia, który jest rozsądnym wyborem. Lokal nastawiony na turystów zdradza się menu w pięciu językach, zdjęciami potraw i paellą reklamowaną na tablicy przed wejściem. To danie z Walencji, a lokalna wersja ryżu to arròs brut, gęsty ryż z mięsem i warzywami. Na deser lub po obiedzie pije się hierbas, likier ziołowy.

Ensaïmada – spiralna bułka na smalcu

Nazwa pochodzi od słowa saïm, czyli smalec, na którym wyrabia się ciasto. Ensaïmada ma kształt płaskiej spirali, jest lekka i pachnie masłem, posypana cukrem pudrem. Jada się ją rano z kawą. Wersja z nadzieniem cabell d’àngel (słodki dżem z dyni) jest klasyczna. Całe ensaïmady sprzedaje się w okrągłych pudełkach, a w piekarniach miejscowych są lepsze niż w pamiątkarskich sklepach.

Sobrassada – miękka kiełbasa do smarowania

Sobrassada to surowa, dojrzewająca kiełbasa z mielonej wieprzowiny z papryką pimentón, o miękkiej, smarowalnej konsystencji. Tradycyjnie robi się ją z mięsa rasy czarnej świni majorkańskiej. Jada się ją na chlebie, czasem z miodem, albo smażoną. Pasuje do pa amb oli, czyli chleba natartego pomidorem i oliwą.

Tumbet – warzywna zapiekanka

Tumbet to warstwy smażonych plasterków ziemniaków, bakłażana i czerwonej papryki, zalane sosem pomidorowym. Podaje się go ciepłego lub chłodnego, jako przystawkę albo dodatek do ryby i mięsa. To danie domowe, dlatego dobre wersje spotyka się w prostych lokalach z menú del día, a nie w restauracjach z widokiem na zatokę.

Praktyka: dojazd, sezon i najczęstsze błędy

Poza Palmą i linią do Sóller samochód jest praktycznie konieczny. Autobusy sieci TIB łączą Palmę z Valldemossą, Deià i Sóller, ale poza sezonem kursują rzadziej, a do Lluc, Cura czy Alaró dojazd bez auta jest uciążliwy. Samochód lepiej wynająć z wyprzedzeniem, bo w sezonie auta rozchodzą się szybko. Drogi w Tramuntanie są wąskie i kręte, a nawigacja zaniża czas przejazdu.

W górskich wsiach lepiej zostawiać auto na obrzeżach, bo uliczki są wąskie i parkingów w centrum prawie nie ma.

Najlepsze miesiące to kwiecień–czerwiec i wrzesień–październik: jest ciepło, ale nie upalnie, a tłumy są mniejsze niż latem. Zimą część miejsc ogranicza działalność, za to w styczniu i lutym kwitną migdałowce. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne zasady: na wyspie obowiązuje podatek turystyczny doliczany do noclegu, w sezonie bywają ograniczenia ruchu i parkowania na najpopularniejszych drogach, takich jak Formentor czy Sa Calobra, a niektóre atrakcje wymagają rezerwacji.

Na tę trasę potrzeba co najmniej czterech pełnych dni, a pięć daje oddech i wizytę na południu. Typowe błędy to:

  • wyjazd na Sa Calobra lub Formentor w środku letniego dnia, gdy zjeżdżają się autokary,
  • szacowanie czasu przejazdu po kilometrach zamiast po serpentynach,
  • próba zmieszczenia Valldemossy, Deià i Sóller w jedno popołudnie,
  • zamawianie paelli w lokalach kurortowych zamiast dania lokalnego,
  • pomijanie wsi i sanktuariów na rzecz samych punktów widokowych.

Pięć dni poza kurortami: propozycja kolejności

  • Dzień 1: Palma – rano La Seu i Parc de la Mar, popołudnie Santuari de Cura na wzgórzu Randa.
  • Dzień 2: Valldemossa wcześnie rano, potem Deià i wieczór w Sóller; z Palmy do Sóller można przejechać koleją.
  • Dzień 3: Lluc w tygodniu, kiedy jest cicho, a potem zjazd do Sa Calobra przed południem lub późnym popołudniem.
  • Dzień 4: Cap de Formentor od strony Port de Pollença, z postojem na Mirador des Colomer i kąpielą w Platja de Formentor.
  • Dzień 5: Castell d’Alaró przedpołudniem, a po południu Salines d’Es Trenc i Cap de ses Salines na południu wyspy.